سانیبا
همیشه همه جا برای همه

آموزش مبانی هنرهای تجسمی – نقطه – POINT – کاربرد نقاط و مفاهیم مربوطه

0 193

کاربرد نقاط در هنرهای تجسمی
آموزش هنرهای تجسمی  هنرهای تجسمی هنر معماری point

کاربرد نقاط در هنرهای تجسمی


کاربرد نقطه و ارتباط تصویریِ آن

تراکم (تجمع)

وقتی در یک تصویر، نقاط مشابه به‌صورت یکنواختی پراکنده شده‌باشند، درنتیجه جاذبهٔ بصری ایجاد نمی‌شود , اما اجتماع و تراکم نقاط در بعضی قسمتها توجه مخاطب را به این بخش‌ها در کادر بیشتر جذب کرده و تیرگی و روشنی و حرکت را در این قسمتها به خوبی نشان می‌دهد.
بی‌نهایت نقطهٔ مختلف ایجاد تاریکی روشنی می‌کند.
بخشی که در آن تراکم نقطه کمتر است روشنتر دیده می‌شود و بخشی که در آن تراکم نقطه بیشتر است تیره تر دیده می‌شود.

تفرق نقاط

از تراکم و تفرق نقاط (انبساط نقاط) می‌توان طرح حایی را بوجود آورد.
بدین طریق که در میان تعدادی نقطهٔ پراکنده نقاطی را به هم نزدیکتر نمود و یا اینکه اندازهٔ نقاطی را نسبت به نقاط اطرافش بزرگتر در نظر گرفت.
وجود نوعی ارتباط متقابل در میان آنها برای ایجاد تأثیر مثبت و هماهنگی الزامی است در غیر این صورت عدم ارتباط میان آنها نوعی اغتشاش بصری ایجاد خواهد شد که مانع از تأثیرگذاری متمرکز بر مخاطب می‌شود.

تعادل

نقطه ساده‌ترین عنصر بصری است و نخستین و مهم‌ترین کارکرد آن این است که وضع و مکان را در فضا بیان می‌کند.
موقعیت نقطه و حتی رنگ آن نیز ازنظر ترکیب در کادر بسیار حائز اهمیت است؛ برای مثال، نقطهٔ زرد به بالای کادر یا تصویر گرایش دارد و نقطهٔ آبی، به‌دلیل سنگینی و خوی آرامشیِ رنگش، به پایین سقوط یا رسوب می‌کند، و چنین است که نقطهٔ سرخ به‌طرف چپ و سبز به‌طرف راست میل می‌کند.

تکرار منظم نقاط و ایجاد نقش‌ونگار

اگر گروه‌های چندتایی از نقاط را به‌عنوان یک واحد منظماً تکرار کنیم و گسترش دهیم، ایجاد نقش خواهد کرد، و این از دیگر کارکردهای نقطه است.

ترتیب نقاط: حرکت بصری

از گردهم‌آیی پراکندگی کنارهم‌چیدن، بزرگ و کوچک کردن و دور و نزدیک کردن نقاط می‌توان احساس بصری حرکت (پیچیده، سیال، منقطع، متصل و…) را القا کرد.

آموزش هنرهای تجسمی  هنرهای تجسمی هنر معماری point

کاربرد نقاط در هنرهای تجسمی

تکرار نقطه

نقطه، هرکجا که باشد خواه به صورت طبیعی یا ساخته دست انسان، چشم را شدیدا به خود جلب می کند.
در نتیجه، نقطه به منزله ی یک عنصر تصویری قوی می تواند برای نشان دادن مفهوم “تأکید” مورد استفاده قرار گیرد.

با تکرار نقطه، در ترکیب های متنوع و متعدد، می توان مفهوم “ریتم” را شناخت.
با تجمع و تفرق نقطه ها در یک ترکیب جدید، مفهوم “انبساط و انقباض” را می توان نمایش داد .

سورا _ Seurat – نقاش امپرسیونیست فرانسوی، در نقاشی های خود با تکنیک پوینتلیست (Pointillist) یا نقطه چینی، یعنی ادغام نقطه ها، دستگاه بینایی انسان را آزمود.

تکنیک پوینتلیست (Pointillist) یا نقطه چینی

بنابراین محدوده ی فضا یا سطح که همان کادر است نقش تعیین کننده ای در تشخیص دادن نقطه تجسمی و معنا پیدا کردن آن دارد (نسبت آن به کادر حائز اهمیت است).
در صورتی که اندازه لکه یا عنصر بصری نسبت به کادر به قدری کوچک باشد که به طور معمول نتوانیم جزئیات آن ها را به صورت سطح یا حجم تشخیص بدهیم، می توانیم به آن نقطه تجسمی یا بصری بگوییم.

نقطه میتواند مثبت و یا منفی باشد.

از طریق نقاط مثبت یا منفی یا تضاد تاریکی و روشنی جلوه های بصری زیبا ایجاد میشود.

نقطه مثبت: کادری سفید که نقطه سیاه رنگی در آن وجود دارد.

نقطه منفی: کادری سیاه رنگ که نقطه سفید در آن وجود دارد.

نقطه منفی (نقطه سفید در کادری سیاه)

نقطه سیاه در کادری سفید.

نقطه مثبت

    یک نقطه کوچک در خود انرژی ذخیره شده بسیاری دارد که چشم را به طرف خود جلب می کند و به عنوان آغاز یک تجربه بصری، در راه شناخت مبانی ارتباطات بصری به کار گرفته می شود. از این لحاظ برای نشان دادن عنصر تاکید مورد استفاده قرار می گیرد.

آموزش هنرهای تجسمی  هنرهای تجسمی هنر معماری point

کاربرد نقاط در هنرهای تجسمی

نقطه – تجمع و تفرق

   بسته به این که نقطه بصری در کجای کادر قرار گرفته باشد، موقعیت های متفاوتی را به وجود می آورد.
یک نقطه روابط محدود ساده ای با اطراف خود دارد و به همان نسبت توجه مخاطب را به خود جلب می کند.
اما چنانچه نقاط بصری متعددی در یک کادر وجود داشته باشند، بر اساس روابطی که از نظر شکل، اندازه ، تیرگی ، روشنی ، رنگ ، بافت ، دوری و نزدیکی با یکدیگر دارند تأثیرات بصری متفاوتی به وجود خواهند آورد.
گاهی ممکن است نقطه به عنوان کوچک ترین بخش تصویرتلقی شود .
در این صورت در اثر تراکم نقطه های تیره، تیرگی حاصل می شود و در اثر پراکندگی آنها روشنی دیده می شود.
با تکرار و تغییر اندازه نقطه در ترکیب های مختلف به مفاهیمی از تراکم، انبساط، ریتم و حرکت دست پیدا می کنیم.

وجود نقاط بصری متعدد در کادر

انواع مفاهیم نقطه در کادر

۱- نقطه در مرکز کادر= تعادل

۲- نقطه در نیمه بالا کادر وسط= سبکی

۳- نقطه در وسط نیمه پایین = سنگینی

۴- نقطه در گوشه های بالا کادر= عدم تعادل

۵- نقطه در گوشه های پایین = انزوا، گوشه نشینی و تنهایی

نقطه در گوشه های پایین=انزوا، گوشه نشینی و تنهایی
نقطه در گوشه های پایین

موقعیت های مختلف نقطه

با توجه به تعریف ها و نمونه هایی که از نقطه آورده شده است اشاره به این مطلب بسیار اهمیت دارد که اندازه نقطه در طبیعت متناسب با محیط و فضایی که در آن قرار گرفته است تعریف شود.
این مفهوم (تناسب) را در مراجعه مستقیم به طبیعت به خوبی درک می کنید بعنوان مثال یک پنجره روشن در شب از فاصله دور یک نقطه محسوب می شود.

گرچه ابعاد واقعی پنجره بزرگ است اما از فاصله دور در فضایی بزرگ یک نقطه نورانی، به حساب می آید.
حال اگر فاصله خود را از پنجره کم کنیم تا جائیکه در کنار آن قرار بگیریم آن پنجره دیگر نقطه نورانی به حساب نمی آید و یک سطح بزرگ دیده می شود.

نظیر این قبیل مثالها را در طبیعت بسیار دیده ایم.

یک تکه ابر در آسمان و یا تک درختی بر روی تپه از فاصله بسیار دور در فضای بزرگی که قرار دارند نقطه محسوب می شوند. بنابراین در طبیعت یک نقطه ممکن است سر یک سوزن، یک سیب، ستاره ای در آسمان، قایقی در دریا، ردپایی بر روی برف و…. باشد.

با توجه به آنچه گفته شد نتیجه می گیریم نقاط در صفحه متناسب با جایگاه قرارگیریشان بر کادر خود تأثیر می گذارند و علاوه بر این از کادر خود نیز متأثر هستند.
همچنین نقاط بر روی یکدیگر نیز نیرو وارد می کنند.

از طرفی نزدیکی نقاط به یکدیگر باعث ایجاد تمرکز و تأکید بصری می شود چرا که انرژی هدایت شده از طرف نقاط تجسمی به سوی مخاطب چند برابر شده و در نتیجه توجه بیننده را بیشتر به سمت خود جلب می کند.

همچنین نزدیکی نقاط به هم باعث ایجاد فضای متراکم و تیره می شود و در برابر آن دوری و فاصله نقاط نسبت به هم ایجاد فضای منبسط و روشن می نماید. قابل توجه است که از این ویژگی در صنعت چاپ بهره می گیرند.

با استفاده از نقطه می توان در صفحه ایجاد تاریک روشن یا سایه نمود.
رسیدن به تاریکی و روشنی با استفاده از نقطه به دو عامل (اندازه نقطه و فاصله نقاط از یکدیگر بستگی دارد) به بیانی دیگر هرچه اندازه نقاطی که در کنار هم قرار می گیرند، بزرگتر باشد به سطح تیره تری دست می یابیم و بالعکس هرچه اندازه نقاط کوچکتر باشد نتیجه کار رسیدن به سطحی روشن تری می باشد.
از طرفی هرچه فاصله نقاط نسبت به هم کمتر باشد (تراکم) سطح بدست آمده تیره تر و هرچه فاصله بیشتر باشد (انبساط) سطح روشن تری خواهیم داشت.

آموزش هنرهای تجسمی  هنرهای تجسمی هنر معماری point

کاربرد نقاط در هنرهای تجسمی

شناسایی اصول نقطه بی تعادل

   یک نقطه در صفحه توانایی حرکت و استقرار در هر محلی را دارد.
هر نقطه متناسب با مکانی که در آن قرار می گیرد مسئله تناسب و تعادل را بوجود می آورد.
مهمترین نقطه ای که در یک محدوده (کادر) قرار دارد نقطه تعادل است که در تقاطع خطوط اصلی کادر بوجود می آید.

  نقاطی که خارج از نقطه تعادل قرار گیرد، نقاط فاقد تعادل می باشند این نقاط متناسب با محل قرارگیری خود  , دارای ویژگیهای خاصی می شوند .
بعنوان مثال نقطه ای که در پایین صفحه (صفحه نقطه تعادل) واقع شود، حس سنگینی را القا کرده و اگر در بالای نقطه تعادل قرار گیرد، حس سبکی را القا می کند.
حرکت نقطه ها به سمت گوشه های کادر، باعث پرتاب و خروج چشم از صفحه می شود.

شناسایی اصول نقطه همجوار

می دانیم که نقطه ها علاوه بر تأثیر به محیط، بر یکدیگر نیز تأثیر می گذارند و دارای نیرو هستند
دو نقطه که دارای اندازه های یکسانی هستند بطور مساوی به یکدیگر نیرو وارد می کنند.
با تغییر فاصله این نقاط نسبت به هم نیروی وارد شده و کشش آنها به یکدیگر نیز تغییر می کنند.

دو نقطه با اندازه های متفاوت دارای نیروی متفاوتی هستند و نقطه بزرگتر دارای نیروی بیشتری نسبت به نقطه کوچکتر است.
در نتیجه نقطه بزرگتر، نقطه کوچکتر را به سمت خود جذب می کند.
بنابراین برای ایجاد تعادل باید تعداد نقطه ها در سمتی که نقطه کوچکتر قرار دارد بیشتر باشد تا انرژی دو نقطه کوچک با انرژی نقطه بزرگ برابری کند و صفحه را از عدم هم وزنی خارج کند.

 

آموزش هنرهای تجسمی  هنرهای تجسمی هنر معماری point
کاربرد نقاط در هنرهای تجسمی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

پانزده − ده =