سانیبا
همیشه همه جا برای همه

پارمنیدس – سرگذشت فلسفه

0 14

پارمنیدس در نیمه‌ی نخست قرن پنجم پیش از میلاد شهرت یافت. بنابر یک روایت ، وی شاگرد کسنوفانس بود و اولین حلقه‌ی ارتباطی ما با سقراط است.

افلاطون شرحی دارد از جلسه‌ای که در آن ، پارمنیدس سالخورده و زنون میانسال(شاگرد پارمنیدس) و سقراط جوان سرگرم بحث فلسفی‌اند. سقراط و افلاطون هردو واقف‌اند که از پارمنیدس چیز آموختند.

پارمنیدس این گفته را که 《هیچ》 وجود دارد را تناقض گویی می‌داند.

به عقیده‌ی او هیچ ، هیچ‌گاه وجود نداشته است. بنابراین درست نیست بگوییم همه چیز از هیچ بوجود آمده است. همه چیز حتماً همیشه بوده است. بر همین مبنا، هیچ چیز نمی‌تواند نیست گردد. پس همه چیز نه تنها بی‌آغاز و ناآفریده ، بلکه جاودان و فناناپذیر است. به دلایل مشابه، در جهان واقع، هیچ خلایی نمی‌تواند وجود داشته باشد ؛ یعنی در هیچ پاره‌ای از جهان واقع، نیستی وجود ندارد.

واقعیت درواقغ متصل و یکپارچه و بی‌خلاء است. فضا سراسر پُر است، مَلَاء (پُری) است. همین است منشاء آن عقیده که همه‌ی عالم وجودی واحد و لامتغیر است. همه یکی است. آنچه در نظر ما تغییر یا حرکت می‌نماید چیزی است که درون نظامی بسته و پایدار روی می‌دهد‌.

شگفت‌انگیز است که این گفته‌ها چه اندازه شبیه دیدگاه علمی درباره‌ی جهان است که در فاصله‌ی بین نیوتن در قرن هفده و اینشتاین در قرن بیستم به تدریج مطرح شد.

دو نکته در این دیدگاه ما را یاد پارمنیدس می‌اندازد.

اول اینکه دیدگاه علمی، جبری (deterministic) است، یعنی طبق آن، هر چیز ، هرطور که هست؛ ناگزیر و ضروری است که آن‌طور باشد.

دوم آن‌که بر مبنای این دیدگاه فقط از موضع ذهن ناظر است که 《زمان حال》 می‌تواند وجود داشته باشد، اما از موضعی عینی یعنی در غیاب شخص ناظر، همه‌ی لحظه‌ها علی‌السویه است.

روزی دو نفر از بزرگان قرن بیستم ، اینشتاین و پوپر در این‌باره به بحث نشستند. در گفتگوی آن‌ها نام پارمنیدس به میان آمد. در شرحی که پوپر بعدها در زندگینامه‌ی خود ؛ جست‌وجوی ناتمام؛ نوشته است، می‌گوید:

کوشیدم او را متقاعد کنم که دست از جبر بردارد، بنابراین کار کشید به این نظر که جهانِ ما جهانِ چهاربعدی پارمنیدسی است که در آن وقوع تغییر چیزِ موهوم تقریباً موهومی است. ( قبول کرد که نظرش همین است و درضمنِ گفت ‌و شنودمان من او را پارمنیدس نامیدم.) هیچ چیز بهتر از این نمی‌تواند نشان دهد که اندیشه‌های پارمنیدس تا روزگار ما منبع زنده‌ای برای اندیشمندان بوده است.

سرگذشت فلسفه
برایان مگی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دو × 1 =