تاریخ معماریتاریخ معماری جهانتاریخ معماری جهان تا معاصرمعماریهنر

جایگاه هنر و معماری مصر با اهرام ثلاثه و معابد شگفت انگیز و هرم های مختلف در تاریخ معماری جهان

طی ۱۰ هزار سال تمدن مصر باستان که در دره نیل واقع شده یکی از شاخص‌ترین تمدن‌های زمانه خود است. حتی امروزه آثار معماریی مانند مجسمهٔ ابوالهول و اهرام جزو میراث فرهنگی یونسکو محسوب می‌شوند.

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

معماری مصر باستان را منتقدان معماری به چندین روش دسته‌بندی کرده‌اند

۱-دسته بندی برپایه مصالح

۲-دسته بندی بر پایه دوره تاریخی

۳-ایده ها و مفاهیم شامل:مومیایی ها و زندگیه پس از مرگ

۴-اهرام

۵-عملیات ساخت بنا

۶-طراحی معماری

دسته‌بندی بر پایه مصالح

معماری مصر باستان را بر پایه مصالح مورد استفاده به دو دسته می‌توان تقسیم کرد:

۱-بناهایی که از خشت (آجر نپخته) در ساخت آنها استفاده شده‌است.

۲-بناهایی که از سنگ‌هایی نظیر بازالت، آهک، مرمر و گرانیت ساخته‌شده‌اند.

ایده‌ها و مفاهیم

مصریان خانه‌های خود را مکانی ناپایدار، ولی آرامگاه ابدی خویش را مسکن جاودانی خود به شمار آورده‌اند. مصریان نه تنها بناهای قبرهایشان را با حوصله و سرمایه گذاری در دست گرفته و به پایان می‌رسانده‌اند. بلکه فضای پیرامونی آن را نیز هرچه زیباتر و سرسبزتر و باشکوه تر به جای می‌گذاشته‌اند.

فراعنه، کاهنان و روحانیان عالیمقام، اشراف و نجبا و صاحبمنصبان لشکری و کشوری و مدیران امور دیوانی و یا هر کس دیگر که دارای تمکن مالی بود، پیش از آنکه مرگ او فرا رسد، خانهٔ آخرت خود را ساخته و می‌آراست. پس از مرگ هر مصری می‌توانسته‌اند از قبر وی دریابند که وی متعلق به کدام طبقهٔ جامعه بوده‌است. به سخن دیگر خانهٔ آخرت او معرف خانهٔ دنیای زندگان وی بوده‌است و نشان می‌داد که وی در زندگی چگونه و در چه شرایطی به سر می‌برده‌است.

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

مقابر مصطبه ای

  • به شکل سکویی بلند ومستطیل شکل با دیواره هایی پرشیب ومفروش از سنگ یا آجر بر روی محوطه تدفین
  • محل قرارگیری محوطه تدفین در عمق زیادی در زیر زمین که بوسیله هواکش به سکویی بلندمتصل می شده است
  • الهام شکل مصطبه:از تپه های خاکی یا سنگی که مقبره های پیشین را می پوشانید.

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

اهرام ثلاثه :

  • در مصر سه هرم از فراعنه سلسله چهارم به نام های خوفو،خفرع و منکوریچ وجود دارد که در ۲۷۰۰ ق.م ساخته شده اند.
  • در جیزه قرار دارند که مظهر پایداری ابدی , علمه پنهانی , رمزوفنون , حکمت ازلی جادوگر جیزه نقطه اوج در تکامل مصطبه ها هستند.

مومیایی‌ها

مصری‌ها زندگی کوتاه این جهان را فانی و مرگ را آغاز یک حیات نوین و جاویدان در دنیای دیگر می‌شناختند. به همین دلیل منازل خود را با مصالحی مانند خشت و گل و مقابر را از مصالح با دوامی مانند سنگ می‌ساختند. بر اساس اعتقاد و تفکر آنان هر انسان علاوه بر جسم دارای یک روح بنام «بع»، ویک پیکر شبه گونه بنام «کا» است. «بع» پس از مرگ در زمین مانده و هر شب به جسد باز می‌گردد ولی «کا» می‌تواند مابین این دوجهان در حرکت باشد.

به اعتقاد اینان، شرط جاودانه بودن زندگانی آن بوده که بع و کا هر دو بتوانند جسد خود را شناخته و به آن بازگردند. به همین علت برای از بین نرفتن اجساد مردگان آنان را مومیایی کرده و کلیه اشیا و متعلقات آنان را در کنار شان قرار می‌دادند. هم چنین برای محافظت از جسد، مقابر را محکم و غیر قابل نفود می‌ساختند تا «کا» بتواند در آنجا سکونت کند و از بلاهای طبیعی و سرقت اموال در امان باشد. درهای کاذب در کنار مقابر به منظور ورود و خروج «بع» و «کا» ساخته شده بود تا آنها بتوانند تردد کنند.

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

زندگی پس از مرگ

  • مصریان قدیم اعتقاد داشتند که فراعنه پس از مرگ به خدایی می‌رسند و بنابراین مقابرشان می‌بایست بسیار عظیم و غیرقابل نفوذ ساخته می‌شد. چهار مثلث جانبی هرم در اهرام مصر به گونه‌ای طراحی شده‌اند که پرتوهای خورشید بر جسد فرعون تابیده شود و رابطه جاودانی او را با خدای آفتاب که «رع» نام دارد، حفظ کند. در کنار این اهرام مقابر کوچک تر مکعب شکلی بنام مصطبهبه تعداد زیادی ساخته شده‌است. فراعنه مراسم خاکسپاری خود را به شکل یک سنت ملی درآورده بودند به طوری که مذهب، هنر و تفکر مصریان آن زمان به شدت به سمت پرستش آنان سوق یافته بود.

مومیایی پادشاهان مصر

اهرام ثلاثه مصر :

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

در (جیزه)گیزا، غرب قاهره امروزی، سه هرم از فراعنه سلسله چهارم به نامهای خوفو یا خئوپوس (Cheops) (به معنای کسی که به افق تعلق دارد)، خفرع (Khafre) یا خفرن (یعنی بزرگ) و منکورع (Menkaure) یا موکرینوس (به معنای ملکوتی) وجود دارد. هرمهای سه گانه ، عظیم ترین و باشکوهترین بناهای دوره پادشاهی کهن هستند که جزو عجایب هفت گانه جهان باستان نیز محسوب می شوند. برش و اندازه گیری سنگ ها در حد اعجاب انگیزی دقیق بوده، به طوری که کوچکترین خطایی باعث بر هم خوردگی اشکال هندسی و حتی فرو ریختن بنا می شد

هرم خوفو:

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

کهن ترین و بزرگ ترین هرم در جیزه:با سنگ آهک ساخته شده.این سنگ آهک از صخره های شرق نیل به دست میآمد و با استفاده از طغیان های سالانه به ساحل غربی آن انتقال داده می شد.

عظمت هرم به نظر فلیندرزپتری:از حدود ۲میلیون و ۳۰۰هزار قطعه سنگ که وزن متوسط هریک به ۲،۵تن می رسد،ساخته شدا است

هرم خفرع

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

هرم خفرع که در جنوب غربی هرم بزرگ خوفو واقع گردیده، ۵/۱۳۶ متر ارتفاع دارد (درحالیکه بلندای اصلی آن ۵/۱۴۳ متر بوده)، طول هر قاعده آن ۸/۲۱۵ متر و زاویه شیب هرم ۵۳ درجه و ۲۰ دقیقه می باشد. در تصاویر، هرم خفرع به دلیل واقع شدن بر سطحی بلندتر نسبت به هرم بزرگ خوفو ، مرتفع تر به نظر می رسد.

در دوران پادشاهی کهن، ساخت ورودی در بخش شمالی اهرام، رو به سوی ستاره قطبی، بخشی از مقررات دینی بوده است. در تمامی هرمها این موضوع رعایت شده ؛ تنها استثناء ، هرم خفرع است که در پهلوی شمالی دارای دو ورودی می باشد.
پس از ساخت قاعده اهرام، بدنه آنها را با سنگهای آهک سفید و براق می پوشاندند؛ پوشـش از رأس هرم رو به پایین صورت می گرفت. بدین ترتیــب که قطـعات سـنگ آهـکی را روی پـله ها قرار می دادند و بیـــن آنهـا را پـر می کردند

هرم منکورع :

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

این هرم، ۵/۶۶ متر بلندا داشته که امروزه به ۶۲ متر تقلیل یافته است. زاویه شیب هرم ۵۱ درجه و ۲۰ دقیقه و طول قاعده آن ۵/۱۰۸ متر می باشد و در بخش جنوب غربی دو هرم عظیم همجوار خود جای گرفته است. هرم مذکور نیز حدود سال ۲۵۱۰ پیش از میلاد بنا گردید.

هرم منکورع دارای سنگهای دو رنگ می باشد: نیمه بالایی آن توسط سنگ آهکی سفیدی پوشیده شده، در صورتیکه در بخش زیرین آن از سنگهای گرانیتی سرخ فام منطقه آسوان استفاده گردیده است این هرم بسیار شـایان توجه می باشد، چون تنها هرم سلسله چهارم پادشاهی مصر است که دارای ۱۶ ردیف سنگچین از جنس گرانیت می باشد و چنین پیش بینی شده بود تا سطح این هرم با سنگـهای گرانیتی پوشیده شود، اما به دلیل مـرگ ناگهانی منکورع این امر هرگز تحقق نمی یابد و هرم مذکور فاقد روکش باقی می ماند.

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

  1.  هرم خوفو
  2. هرم خفره
  3. هرم منکور
  4. معبد تدفینی خفره
  5. معبد تدفینی
  6. هرم فرعی
  7. پرستشگاه دره‌‎ای خفره
  8. پرستشگاه دره‌ای منکور
  9. مقبره‌های ملکه هتفرس اول
  10. آرامگاه ملکهٔ خنت‌کاوس اول
  11. اهرام ملکه‌ها
  12. مصطبه‌ها
  13. تندیس ابولهول
  14. معبد ابولهول
  15. آرامگاه همیونو
  16. پژوهشکده اهرام جیزه
  17. بلیط‌فروشی شرق
  18. مصطبه و گودال قایق‌ها
  19. جادهٔ جدید
  20. مقبره‌های کنده‌شده در صخره
  21. روستای کارگران
  22. قاهره
  23. روستای نزله‌السمان
  24. گذرگاه سنگ‌فرش تدفینی
  25. معبد سنگ منکور
  26. گورستان جدید

۲۷٫مقبره‌های کنده‌شده در صخره

  1. دیوار حصار
  2. مصطبه و مقبرهٔ کنده‌شده در صخره
  3. گورستان غرب
  4. گورستان

 

معبد کارناک

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

  • این مجوعه،یک موزه وسیع در هوای آزاد است و بزرگ ترین مکان مذهبی باستانی در جهان است.اعتقاد بر این است که این مکان،دومین مکان پر بازدید تاریخی در مصر پس از مجموعه اهرام جیزهدر نزدیکی قاهره است. کرنک از چهار بخش اصلی تشکیل می شود که در حال حاضر تنها بزرگ ترین آن برای عموم و مردم باز است. کرنک بیشتر به عنوان حوزه ی آمون-رع شناخته شده، زیرا این تنها قسمتی است که بیشتر بازدید کنندگان به طور معمول می بینند. سه قسمت دیگر،حوزه ی موت،حوزه ی مونتو و معبد آمنحوتب چهارم بر همگان بسته شده‌اند

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

طراحی معماری

در دوران فراعنه وجود یک طرح معماری پیش از اقدام به ساخت یک بنا ضروری محسوب می‌شد. نمونه‌هایی از این طرح‌ها را می‌توان روی کوزه‌ها و سنگ‌ها دید. در واقع در مصر باستان صنعت‌گرانی که مهارت‌های خاصی در ساخت بنا و ارایه طرح آن داشتند در قالب یک متخصص تجربیات خود را نسل به نسل منتقل کردند.

عملیات ساخت بناها

کارگران تا اتمام شدن کار ساخت بنا مجبور بودند در مجاورت معدن سنگی که بنای مورد نظر باید با آن شکل می‌گرفت، زندگی کنند از نکات جالب توجه‌ای که در ساخت بناهای شگفت‌آور مصر شایان ذکر است ساده بودن ابزار کارگران آن دوران در مقابل خلق این بناهای اعجاب‌آور است.

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

اعتقاد مصریان به خدایان

مصریان قدیم به موجودات غیبى بسیارى معتقد بودند و خدایانى با اسما و صفات مختلف داشتند.

هنگامى که فراوانى خدایان موجب زحمت شد، از شمار آنها کاستند و حتى در دوره کوتاهى تنها به خداى آفتاب معتقد شدند.

در آن دورانها اعتقاد به الوهیت حیواناتى مانند شیر، تمساح و برخى پرندگان و جوندگان و برخى حیوانات اهلى مانند قوچ رواج یافت .

پرستش گربه نیز نزد آنان بسیار اهمیت داشت . ایرانیان دوره هخامنشى در یکى از جنگهاى خود با مصریان ، تصویر گربه را روى سپرهاى خود نقش کرده بودند؛ از این رو، مصریان به احترام آن تصاویر از تیراندازى و شمشیرزنى خوددارى کردند و در نتیجه ، پیروزى نصیب ایرانیان شد.

ارتباط مصر با طبیعت

  • شیوه معماری و نوع استقرار معابد در بستر طبیعت به گونه‌ای بوده که به فضا، ابعاد و مضامین نمادین (سمبلیک) می‌بخشیده است.
  • شهرها به عنوان ملاک زیبایی شناخته می‌شدند نه طبیعت و باغ‌ها.
  • بر این مبنا لذت بردن از عناصر طبیعی در یونان باستان، غیرمنطقی و غیرقابل تعریف شناخته شده بود.
  • در دوران کلاسیک به ویژه درزمان افلاطون و ارسطو، هنر باغسازی وجود داشت. این باغ‌ها محل تجمع فلاسفه محسوب می‌شد که از آن جمله می‌توان باغ‌های آکادمی افلاطون و اپیکور را نام برد.

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

پرستش آفتاب:

پرستش آفتاب در مناطق مختلف جهان سابقه اى دیرینه دارد و در مواردى از قرآن مجید (از جمله در سوره نمل ، آیه ۲۴) به آن اشاره شده است .

به راستى در میان تمام خدایانى که در کنار آفریدگار پرستیده مى شدند، هیچ یک از آنها برکات بى پایان خورشید را نداشت .

در مصر قدیم براى ساعات مختلف روز، خدایانى که نماینده خورشید بودند، قرار داده شد: مثلا خداى بامداد خپرع ، خداى نیمروز رع و خداى شامگاهان اتوم بود.

 

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

کاربرد و بررسی نور در مصر

در مصر باستان نیز نور دارای اهمیتی ویژه بوده است . بنا به موقعیت سرزمین مصر ، شدت نور و در نتیجه تضاد میان سایه و روشن بسیار زیاد می باشد

فرم های صریح و هندسی که در معماری مصر از آن استفاده می شده است با گوشه های تیز و دقیق در زیر نور شدید اثری خاص داشته اند .

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

نور

  • مکعب ، مخروط ، کره ، استوانه و هرم اولین فرمهایی هستند که نور آنها را به ما عرضه می کند . تصاویر آنها ناب ، ملموس و صریح هستند ». اما در معماری مصر بازی نور و سایه تنها محدود به فرمهای بزرگ اولیه نیست . سطوح این احجام از نقوش برجسته ای پوشیده شده اند که با کمال ضرافت نقش پردازی و بر سنگ تراشیده شده اند و به این ترتیب پدیده سایه – روشن در اینجا در مقیاسی کوچکتر نیز تکرار شده است . برای مصریان وجود ذات خداوندی برای بشر غیرقابل دسترس و نامرئی بوده است پس به ناچار بایستی در تاریکی باشد .

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

ارتباط گربه و دایره در مصر باستان

اشکال هندسی، نمادها، حیوانات و اعداد در بسیاری از تمدن‌های باستانی به گونه‌ای شگفت‌آور با هم در ارتباط هستند

شکال هندسی، نمادها، حیوانات و اعداد در بسیاری از تمدن‌های باستانی به گونه‌ای شگفت‌آور با هم در ارتباط هستند

یزد پشت یا باشت در شمایلی از گربه بیان می‌شد. این حیوان به دلایل مختلفی مقدس بود، چراکه به عنوان سمبل‌هایی از ماه، چشمان ایزد اوزیریس(خداوند مردگان) و یا به عنوان سمبل خورشید در شب پنداشته می‌شد.

یکی از دلایل آن که ریشه عرفانی دارد فرم دایره‌ای شکل بدن گربه به هنگام خوابیدن اوست. بنابراین خدای شو(shoo)  که مظهر Ra است، کسی است که درقالب گربه بزرگ ظهور می‌یابد و در اکثر بناهای مصر باستان به‌ صورتی‌ که درحال نشستن صلیبی را نگه داشته و به یک دایره متصل است نمود یافته است.

تاریخ معماری تاریخ معماری جهان تاریخ معماری جهان تا معاصر معماری هنر  معماری

ابوالهول

 این تندیس که در فاصله ۴۰۰ متری از اهرام سه گانه و شمال معبد دره ای خفرع قرار دارد، بنام پاسدار و نگهبان اهرام نیز نامیده شده است.
سر و قسمت جلوی مجسمه ابوالهول از تخته سنگی یکپارچه و طبیعی به طول ۵۷ متر ، عرض ۶ متر و بلندای آن نیز ۶/۱۸ متر است، تراشیده شده؛ پهنای چهره حدود ۴ متر و پاها و سایر قسمتهای بدن را با سـنگ چیــن و آجــر تکمیل کرده اند. چهره این تندیس، احتمالاً صورت خفرع ، فرزند و جانشین خوفو و بدن آن، هیکـل شیر می باشد.

منابع:

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو × 4 =

بستن